fa آبزیان ایران در سایه تغییر اقلیم: چشم‌اندازی نو به تهدیدهای بیماری‌های نوپدید و بازپدید و بایسته‌های مدیریتی (مطالعه مروری) طب دریا Marine Medicine مروری Review <span style="font-size:12pt"><span style="line-height:normal"><span style="direction:rtl"><span style="unicode-bidi:embed"><span style="font-family:Calibri,sans-serif"><span b="" lang="FA" mitra="" style="font-family:">تغییر اقلیم</span><span lang="FA" new="" roman="" style="font-family:" times="">(</span><span dir="LTR" new="" roman="" style="font-family:" times="">Climate Change</span><span b="" lang="FA" mitra="" style="font-family:">) به‌عنوان یکی از مهم‌ترین چالش‌های زیست‌محیطی قرن بیست‌ویکم، اثرات گسترده و قابل‌توجهی بر بوم‌سازگان‌های طبیعی</span><span lang="FA" new="" roman="" style="font-family:" times="">(</span><span dir="LTR" new="" roman="" style="font-family:" times="">Natural Ecosystems</span><span lang="FA" new="" roman="" style="font-family:" times="">)</span><span b="" lang="FA" mitra="" style="font-family:"> &nbsp;و به ویژه بر بوم سازگان های آبی </span><span lang="FA" new="" roman="" style="font-family:" times="">(</span><span dir="LTR" new="" roman="" style="font-family:" times="">Aquatic Ecosystems</span><span lang="FA" new="" roman="" style="font-family:" times="">)</span><span b="" lang="FA" mitra="" style="font-family:"> جهان بر جای گذاشته است. ایران به‌دلیل قرارگیری در کمربند خشک و نیمه‌خشک، بیش از میانگین جهانی تحت تأثیر این پدیده قرار دارد. افزایش دمای آب، تغییر الگوی بارش، تشدید خشکسالی، افزایش شوری، اسیدی‌شدن آب‌ها و کاهش اکسیژن محلول از جمله پیامدهای مستقیم تغییر اقلیم هستند که سلامت آبزیان را تهدید می‌کنند.</span></span></span></span></span></span><br> <span style="font-size:12pt"><span style="line-height:normal"><span style="direction:rtl"><span style="unicode-bidi:embed"><span style="font-family:Calibri,sans-serif"><b><span lang="FA" style="font-size:11.0pt"><span b="" mitra="" style="font-family:">روش:</span></span></b> <span b="" lang="FA" mitra="" style="font-family:">این مطالعه به‌صورت یک مرور تلفیقی و تحلیلی انجام شد و با بررسی و ادغام منابع علمی معتبر، آثار تغییر اقلیم بر سلامت آبزیان و ارتباط آن با بروز بیماری‌های عفونی در جمعیت‌های آبزیان وحشی و پرورشی ارزیابی شد.</span></span></span></span></span></span><br> <span style="font-size:12pt"><span style="line-height:normal"><span style="direction:rtl"><span style="unicode-bidi:embed"><span style="font-family:Calibri,sans-serif"><b><span lang="FA" style="font-size:11.0pt"><span b="" mitra="" style="font-family:">یافته‌ها:</span></span></b><span b="" lang="FA" mitra="" style="font-family:"> نتایج نشان داد که تغییرات محیطی ناشی از اقلیم، همراه با عواملی مانند آلودگی و مداخلات انسانی ناپایدار، موجب استرس فیزیولوژیک، تضعیف سیستم ایمنی میزبان و فراهم‌شدن شرایط مناسب برای رشد و تکثیر عوامل بیماری‌زا می‌شود. این فرایندها در نهایت می‌توانند به ظهور یا بازپدیدی بیماری‌های ویروسی، باکتریایی و انگلی در آبزیان منجر شوند.</span></span></span></span></span></span><br> <span style="font-size:12pt"><span style="line-height:normal"><span style="direction:rtl"><span style="unicode-bidi:embed"><span style="font-family:Calibri,sans-serif"><b><span lang="FA" style="font-size:11.0pt"><span b="" mitra="" style="font-family:">نتیجه‌گیری:</span></span></b><span b="" lang="FA" mitra="" style="font-family:"> بررسی حاضر نشان می‌دهد که برای کاهش ریسک بیماری‌ها در آبزی‌پروری و بوم سازگان های آبی، حرکت از رویکردهای واکنشی به سمت اقداماتی همچون مدل‌سازی بیماری ها</span><span lang="FA" new="" roman="" style="font-family:" times="">(</span><span dir="LTR" new="" roman="" style="font-family:" times="">Disease Modeling</span><span lang="FA" new="" roman="" style="font-family:" times="">)</span><span b="" lang="FA" mitra="" style="font-family:">، مدیریت سازگار با تغییر اقلیم، تقویت تاب‌آوری، و ارتقای امنیت زیستی و ایمنی زیستی ضروری است.</span></span></span></span></span></span><br> <br> &nbsp; <span style="font-size:12pt"><span style="line-height:normal"><span style="font-family:Calibri,sans-serif"><span lang="EN" new="" roman="" style="font-family:" times="">Climate change stands as one of the most pressing environmental challenges of the 21^st century, with profound and far-reaching impacts on natural ecosystems and particularly on aquatic ecosystems worldwide. Iran, due to its unique geographical position within the arid and semi-arid belt, is experiencing the consequences of this climatic phenomenon more intensely than the global average. Rising water temperature, altered precipitation patterns, intensified drought, increasing salinity, acidification, and declining dissolved oxygen are among the direct outcomes of climate change that severely threaten the health of aquatic organisms. These environmental alterations, in combination with structural amplifiers such as pollution and unsustainable human interventions, induce physiological stress, weaken host immune systems, and create favorable conditions for the proliferation and transmission of pathogens leading to the emergence and re-emergence of infectious diseases in both wild and cultured aquatic populations, globally and within Iran.</span></span></span></span><br> <span style="font-size:12pt"><span style="line-height:normal"><span style="font-family:Calibri,sans-serif"><span lang="EN" new="" roman="" style="font-family:" times="">This study adopts an integrative and analytical review approach, synthesizing and re-evaluating reliable scientific sources to examine the mechanisms through which climate change affects aquatic health, and highlights the most significant viral, bacterial, and parasitic</span><span new="" roman="" style="font-family:" times=""> aquatic</span><span lang="EN" new="" roman="" style="font-family:" times=""> diseases associated with climate change, discussing their connectivity mechanisms. A fundamental critique of current studies lies in the absence of predictive frameworks, as most available data remain retrospective in nature. Without dynamic tools such as disease modeling, capable of simulating the cumulative and long-term impacts of climate change, national responses will remain largely reactive, short-term, and less effective. Ultimately, this study emphasizes climate-adaptive management and policy strategies, resilience-building pathways, and the promotion of biosecurity and biosafety as essential measures for mitigating disease risks in Iran&rsquo;s aquaculture and aquatic systems.</span></span></span></span><br> &nbsp; تغییر اقلیم, آبزیان, بیماری‌های نوپدید, بیماری‌های بازپدید, امنیت زیستی, ایمنی زیستی, آبزی‌پروری Climate Change, Emerging Diseases, Re-emerging Diseases, Aquatic Health, Aquaculture, Biosecurity, Biosafety, Iran. 123 137 http://jmarmed.ir/browse.php?a_code=A-10-306-4&slc_lang=fa&sid=1 Mohammad Jalil Zorriehzahra سید محمد جلیل ذریه زهرا zorrieh@yahoo.com 10031947532846006654 10031947532846006654 Yes Iranian Fisheries Science Research Institute (IFSRI) موسسه تحقیقات علوم شیلاتی کشور